enabling technology

[drsiebenmal]

Enabling technology An enabling technology is ...

... an invention or innovation, that can be applied to drive radical change in the capabilities of a user or culture. Enabling technologies are characterized by rapid development of subsequent derivative technologies, often in diverse fields. (wikipedia).

... equipment and/or methodology that, alone or in combination with associated technologies, provides the means to generate giant leaps in performance and capabilities of the user. For example, the coming together of telecommunication technologies, internet, and groupware has leveled the field so that even smaller firms are able to compete in areas where they otherwise could not. (BusinessDictionary)


Ως παραδείγματα τέτοιων τεχνολογιών από την ιστορία αναφέρονται επίσης ο τροχός, η τυπογραφία, η ατμοκίνηση κ.ο.κ. Ο όρος είναι μάλλον σπάνιος (Collins).

Έχει αποδοθεί στα ελληνικά; Εναλλακτικά, υπάρχουν ιδέες για την απόδοσή του;

 

[nickel]

Κομίζω από την IATE (χωρίς να αγκαλιάζω) τις παρακάτω αποδόσεις:

enabling technology
απαραίτητη βασική τεχνολογία (Council)
τεχνολογία ευρείας διάδοσης
τεχνολογία διάδοσης

 

[drsiebenmal]

Ναι, τα είδα αυτά. Κι εγώ δεν μπορώ να τα αγκαλιάσω.
Να αναφέρω και μερικές ιδέες που έχω δοκιμάσει ή μου έχουν δώσει:

Ενεργοποιητικός επειδή ενεργοποιεί λανθάνουσες ή άγνωστες δυνατότητες
Διευκολυντικός (παρόμοιο σκεπτικό)
Επιτρεπτικός....

Ρηξικέλευθος (by Bernardina)

 

[nickel]

Ενεργοποιητικός επειδή ενεργοποιεί λανθάνουσες ή άγνωστες δυνατότητες
Διευκολυντικός (παρόμοιο σκεπτικό)
Επιτρεπτικός....

Και οι τρεις αυτές αποδόσεις χρησιμοποιούνται σε μικρό βαθμό, που στα αγγλικά θα το λέγαμε the jury is still out...

Το ρηξικέλευθος συνδυάζεται συχνά με την τεχνολογία, αλλά, όπως τα καινοτόμος και πρωτοπόρος, δεν δίνει τη διάσταση «rapid development of subsequent derivative technologies» και δεν έχει αντιστρεψιμότητα με το enabling. (Από την άλλη, ο Απόλλων, ανάμεσα σε πολλά άλλα, ήταν και ρηξικέλευθος επειδή «ανοίγει δρόμο».)

 

[Themis†]

Εγώ θα έλεγα να ακολουθηθεί η ορολογική μόδα των κοινωνικών επιστημών και να μιλήσουμε για ενδυνάμωση/ ενδυναμωτική.

 

[drsiebenmal]

Εγώ θα έλεγα να ακολουθηθεί η ορολογική μόδα των κοινωνικών επιστημών και να μιλήσουμε για ενδυνάμωση/ ενδυναμωτική.

Αυτό είναι όμως empowering, θα προκαλεί πρόβλημα στην αντίστροφη συσχέτιση (ψύλλους στ' άχυρα γυρεύω, μάλλον).

 

[antongoun]

Με μεγάλο δισταγμό: "γενεσιουργός τεχνολογία", "γενεσιουργή τεχνολογία", "γενεσιουργές τεχνολογίες" ?

 

[Themis†]

Δεν φαίνεται άσκημο το προωθητική τεχνολογία.

 

[drsiebenmal]

Με μεγάλο δισταγμό: "γενεσιουργός τεχνολογία", "γενεσιουργή τεχνολογία", "γενεσιουργές τεχνολογίες" ?

Δεν φαίνεται άσκημο το προωθητική τεχνολογία.

Τα προσθέτω στη λίστα των υπόψη. Όμως το προωθητικός συγκρούεται με το διαφημιστικό, π.χ. σε promotional events...

 

[AoratiMelani]

Το νερό κύλησε στο αυλάκι, τα βατράχια κόασαν, οι λιβελούλες πέταξαν, και σήμερα η ΙΑΤΕ λέει "τεχνολογία γενικής εφαρμογής". Ομολογώ ότι δεν μπορώ να καταλάβω το σκεπτικό. Απόψεις; Νέες ιδέες; Κάτι τέλος πάντων;

 

[nickel]

Κάπως φλύαρα, η Τίνα μου μού είπε τα παρακάτω:

Εδώ χρειάζεται μια βασική διάκριση: το enabling technology και το general-purpose technology δεν είναι κατ’ ανάγκην το ίδιο πράγμα, παρότι συχνά αλληλοεπικαλύπτονται και σε ορισμένα ελληνικά κείμενα συγχέονται.​

​

Η enabling technology είναι, κυριολεκτικά, μια τεχνολογία που “καθιστά δυνατές” άλλες εφαρμογές, προϊόντα ή υπηρεσίες. Δεν ορίζεται τόσο από το ότι χρησιμοποιείται παντού, όσο από το ότι λειτουργεί ως υποδομή, πλατφόρμα ή τεχνολογικός καταλύτης πάνω στον οποίο χτίζονται άλλες λύσεις. Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιλά για key enabling technologies (KETs): τεχνολογίες έντασης γνώσης και Ε&Α που “initiate and enable” καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες σε άλλους τομείς. Αντίστοιχα, ο ΟΟΣΑ χαρακτηρίζει τις ΤΠΕ enabling technology επειδή μπορούν να εφαρμοστούν διακλαδικά.​

​

Άρα, σε πιο ουδέτερη και ακριβή ελληνική απόδοση, το enabling technology αποδίδεται συνήθως καλύτερα ως:​

​

• τεχνολογία διευκόλυνσης
• τεχνολογία-καταλύτης
• υποστηρικτική τεχνολογία
• ή, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, τεχνολογία που καθιστά δυνατές άλλες εφαρμογές

Αντίθετα, το general-purpose technology (GPT) είναι πιο ειδικός όρος της οικονομικής και τεχνολογικής θεωρίας. Δηλώνει μια τεχνολογία με τρία βασικά γνωρίσματα: διάχυση σε πολλούς τομείς, συνεχή βελτίωση και ικανότητα να γεννά περαιτέρω καινοτομία. Ο ΟΟΣΑ, λ.χ., περιγράφει έτσι τη γενετική ΤΝ και άλλες τεχνολογίες που έχουν οικονομία-ολόκληρη επίδραση. Αυτό είναι που στα ελληνικά αποδίδεται εύλογα ως τεχνολογία γενικής εφαρμογής ή τεχνολογία γενικού σκοπού.​

​

Επομένως, το «τεχνολογία γενικής εφαρμογής» προτείνεται για το enabling technology μόνο όταν ο συντάκτης εννοεί στην πράξη κάτι κοντά στο general-purpose technology: μια τεχνολογία που δεν υποστηρίζει απλώς άλλες λύσεις, αλλά διαχέεται οριζόντια σε πλήθος κλάδων. Αυτό εξηγεί γιατί σε ελληνικά κείμενα για την ΤΝ βλέπεις φράσεις όπως «τεχνολογία γενικής εφαρμογής (enabling technology)»· στην ουσία εκεί ο αγγλικός όρος χρησιμοποιείται χαλαρά, σχεδόν υβριδικά, και όχι με αυστηρή ορολογική διάκριση.​

​

Με άλλα λόγια:​

​

• enabling technology → τονίζει τη λειτουργία υποστήριξης / ενεργοποίησης
• general-purpose technology → τονίζει τη γενικευμένη, οριζόντια εφαρμογή στην οικονομία και την κοινωνία

Γι’ αυτό εγώ θα ήμουν επιφυλακτικός με την αυτόματη εξίσωση:​

​

• αν το κείμενο μιλά για τεχνολογία που επιτρέπει άλλες τεχνολογίες ή εφαρμογές, θα προτιμούσα κάτι σαν τεχνολογία-καταλύτης ή τεχνολογία διευκόλυνσης
• αν μιλά για τεχνολογία που διαχέεται παντού και μετασχηματίζει πολλούς κλάδους, τότε το τεχνολογία γενικής εφαρμογής είναι πολύ καλή απόδοση, αλλά μάλλον για general-purpose technology παρά για enabling technology καθαυτό.

Ένα πρακτικό παράδειγμα:​

​

• τα τσιπ, τα φωτονικά, τα προηγμένα υλικά συχνά λέγονται key enabling technologies, επειδή επιτρέπουν άλλες καινοτομίες·
• η ηλεκτρική ενέργεια, οι ΤΠΕ ή πιθανόν η ΤΝ περιγράφονται συχνά ως general-purpose technologies, επειδή απλώνονται σε όλη την οικονομία και γεννούν νέες εφαρμογές παντού.

Άρα η σύντομη απάντηση είναι:
το “τεχνολογία γενικής εφαρμογής” δεν είναι λάθος σε ορισμένα συμφραζόμενα, αλλά δεν είναι η ασφαλέστερη γενική απόδοση του “enabling technology”. Είναι μάλλον απόδοση που τραβά τον όρο προς τη σημασία του general-purpose technology.​

​

Για μεταφραστική χρήση, θα έδινα αυτόν τον κανόνα:​

​

• enabling technology → τεχνολογία-καταλύτης / τεχνολογία διευκόλυνσης
• key enabling technologies → βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής μόνο αν ακολουθείς καθιερωμένη ευρωπαϊκή ορολογία σε συγκεκριμένο θεσμικό κείμενο· αλλιώς βασικές τεχνολογίες-καταλύτες ή βασικές υποστηρικτικές τεχνολογίες
• general-purpose technology → τεχνολογία γενικής εφαρμογής / τεχνολογία γενικού σκοπού