Με τα μέτρα και τα σταθμά της Λεξιλογίας, εγώ λογίζομαι για ψάρακλας: δεκατρία ψωροχρονάκια έχει που είπα να δοκιμάσω την τύχη μου στον κλάδο… Αλλά όσο πιο μεγάλη ποικιλία απαντήσεων λάβεις, σκέφτομαι, τόσο πιο εμπεριστατωμένη άποψη θα σχηματίσεις, οπότε γιατί να μη μοιραστώ κι εγώ την εμπειρία μου;
Πρώτη άκρη που μου 'κατσε ήταν ένα ντόπιο πρακτορείο (Θεσσαλονίκη), ούτε θυμάμαι τι και πώς, μάλλον ανταποκρίθηκαν σε βιογραφικό που θα 'χα υποβάλει κάποτε, και βρέθηκα να μεταφράζω με τη σέσουλα πτυχία και βεβαιώσεις σπουδών και βιογραφικά και φορολογικές ενημερότητες και άλλα τέτοια, κείμενα δηλαδή λίγο-πολύ κονσερβοποιημένα… Σε πρώτη φάση μετέφραζα συνήθως μεταξύ των δύο μου μητρικών: ελληνικά-σουηδικά, διπλής κυκλοφορίας. Αλλά και τ' αγγλικά ήταν στο κόλπο γιατί σε τέτοιου τύπου κείμενα χρησιμεύουν για cross-checking μιας κι η αφθονία πηγών από και προς αγγλικά είναι εκτός συναγωνισμού… Το learning curve ήταν ανηφορικό, και κατάλαβα νωρίς νωρίς ότι αν θέλω να μπορώ να ισχυρίζομαι (εγώ ο ίδιος για αρχή) ότι παραδίδω μεταφράσεις που έχουν και ακρίβεια και συνέπεια, θα πρέπει να ξημεροβραδιαστώ πολύ περισσότερες ώρες απ' όσες κοστολογεί το κάθε πρακτορείο… Αλλά μετά είναι κι οι συγκυρίες, γιατί για μένα, τώρα που το σκέφτομαι, αυτό ήταν ούτως ή άλλως το πρώτο μου (έβερ) επαγγελματικό άνοιγμα ως φρι-λάνσερ, μετά από μια δεκαετία στα «μαύρα», κι όλη αυτή η συνθήκη σαν να με όπλισε μ' έναν ζήλο παραπάνω, και έκατσα όντως και θυσίασα ώρες (ύπνου κυρίως) να συγκροτήσω έναν ας-πούμε-χάρτη έγκυρων, τριπλοτσεκαρισμένων πηγών, κατά βάση διαδικτυακών, μες στις οποίες, εννοείται, συγκαταλέγεται και η Λεξιλογία, στις οποίες ανέτρεχα τακτικά, και έφτασα (σε κάνα χρόνο μέσα, αν θυμάμαι καλά) να θεωρούμαι από τους πιο αξιόπιστους συνεργάτες τους… Του σετ δε ρέκορντ στρέιτ, βέβαια, κρίνοντας από τη μετέπειτα εμπειρία μου, το συγκεκριμένο πρακτορείο ήταν (και είναι) ντιπ μπακαλίστικο, και αν ο πιο αξιόπιστος ήμουν εγώ, αυτό πιο πολλά λέει για το επίπεδο των υπόλοιπων συνεργατών τους παρά για το δικό μου… Τότε πρόλαβα στα τελευταία τους τις αποδείξεις δαπανών που σ' τις έκοβε ο εργοδότης κι ας μην είχες μπλοκάκι, οι οποίες έχω την εντύπωση ότι έχουν ψιλοκαταργηθεί, αλλά δεν αποκλείεται να λαθεύω. (Μη με στριμώχνετε με τα φοροτεχνικά, δεν τα κατέχω.)
Παράλληλα ψαχνόμουν στον ιστό για εργοδότες από εξωτερικό, και λέγε λέγε… τους βρήκα! Υπήρξε ένα ινδικό πρακτορείο για το οποίο έκανα ελληνικούς υπότιτλους σε σειρές επεισοδίων αμερικανικής παραγωγής. Οι αμοιβές ήταν της ξεφτίλας (αν και τότε δεν ήξερα πού πάν' τα τέσσερα στην «πιάτσα»), αλλά είπαμε, είχα ζήλο. Το πραγματικά αποκαρδιωτικό της όλης υπόθεσης όμως ήταν τα deadlines, που ήταν απλά μη ρεαλιστικά… Βαρούσα δεκαεξάωρα στην οθόνη και τουλάχιστον το 50% της παραδοτέας μετάφρασης μονίμως εκκρεμούσε… (Και οκέι, έμπειρος υποτιτλιστής δεν ήμουν, κι ούτε είμαι, αλλά προς υπεράσπισή μου, ήξερα περί τίνος πρόκειται, είχα παρακολουθήσει σεμινάρια υποτιτλισμού, και στο κάτω κάτω, σε μεταγενέστερες δουλειές μια χαρά έχω ανταποκριθεί στο εκάστοτε χρονοδιάγραμμα.) Υπήρξε επίσης μία ισπανική εταιρία dropshipping
(whatever that is), για την οποία μετέφρασα (από κακά αγγλικά προς αμφότερες τις μητρικές μου) ατελείωτους καταλόγους προϊόντων, από καλλυντικά μέχρι είδη pet shop κι από είδη σπιτιού μέχρι sex toys… Εκεί, νομίζω, ήταν που για πρώτη φορά είπα από μέσα μου ότι οι αμοιβές είναι κυριολεκτικά για γέλια και για κλάματα. Πιο πολύ με μπουρμπουάρ έμοιαζαν αυτά που έπαιρνα… Αλλά καλώς ή κακώς, εγώ αρνιόμουν να παραδώσω μεταφράσεις ποιότητας ανάλογης των αμοιβών μου (δηλαδή υποτυπώδους), γεγονός που μάλλον στην μειοψηφία των σε αντίστοιχη μοίρα συναδέλφων με κατέτασσε… και απλά μετέφραζα νυχθημερόν…
Στην τετραετία μού 'κατσε ένα κονέ μ' ένα αμερικανικό πρακτορείο (εφόσον πρώτα με αξιολογήσανε), οι οποίοι και καλύτερα πληρώνανε, και πυκνότερη ροή αναθέσεων είχαν, και στην πενταετία αποφάσισα να κάνω έναρξη. Μέχρι τότε –να σημειωθεί– οι ξένοι με πληρώνανε μαύρα, στο PayPal. Κι είχα χτενίσει το διαδίκτυο να βρω καταστήματα από τα οποία μπορούσα να ψωνίζω είδη πρώτης ανάγκης (ακόμα και τρόφιμα δηλαδή), πληρώνοντας μέσω PayPal. Με τους Αμερικανούς, όμως, ο όγκος δουλειάς όλο και αυξανόταν, και παράλληλα μηδένισε και μια καβάντζα που είχα στην τράπεζα, οπότε έφτασε να μην είναι βιώσιμη η μη δυνατότητα ανάληψης μετρητών ή, έστω, έκδοσης χρεωστικής κάρτας. Κι επειδή ούτε ο εν Ελλάδι συντελεστής φορολογίας (29% τότε αν θυμάμαι καλά) ήταν βιώσιμος, ομολογώ (με ρίσκο την κατακραυγή) ότι την έναρξη την έκανα στη Βουλγαρία. Πλήρωσα μια εναρκτήρια ταρίφα σ' έναν λογιστή για τα διαδικαστικά, κι από κει και πέρα είχα 10% φορολόγηση επί των εσόδων μου και μια πάγια μηνιαία δαπάνη γύρω στα 160€ για (τύποις) ασφάλεια συν λογιστικά. Τέλη 2019 – αρχές 2020 έφτασα να καθαρίζω γύρω στα δύο χιλιάρικα το μήνα, επίπεδο που κατάφερα να συντηρήσω για καναδυό χρόνια. Εδώ όμως πρέπει να κάνω κάποιες απαραίτητες διευκρινίσεις:
- Από τη στιγμή που έγινα σταθερός συνεργάτης των Αμερικανών, ο όγκος των αναθέσεων ήταν τέτοιος που είχα την πολυτέλεια να επικεντρωθώ σε μεταφράσεις από αγγλικά προς σουηδικά, όπου οι αμοιβές ήταν φυσικά υψηλότερες, γιατί οι Σουηδοί μεταφραστές είναι πιο αλμυροί απ' τους Έλληνες: 8 cents (του δολαρίου) ανά λέξη πρωτοτύπου, έναντι των ενδεικτικών 4,5 cents (του ευρώ) που προτείνει ως κατώτατη αποδεκτή αμοιβή ο ΣΜΕΔ στον οποίο σε παρέπεμψε πιο πάνω η Αόρατη Μελάνη (τα οποία πολλές φορές είναι φυσικά ακόμα λιγότερα στην πράξη, ειδικά για νέους μεταφραστές).
- Ακόμα κι υπ' αυτή την ευνοϊκή συνθήκη που κατάφερα να διαμορφώσω, τα λεφτά που ανέφερα δεν βγαίνουν σε καμία περίπτωση με οχτάωρα.
- Όταν μιλάμε για εισόδημα, μιλάμε με μέσους όρους, γιατί όλα τα χρονοδιαγράμματα (με εξαίρεση τα deadlines) είναι ρευστά μέχρι αηδίας: ο όγκος των διαθέσιμων αναθέσεων δεν είναι σταθερός, μπορεί να περάσει μια βδομάδα χωρίς να σου 'ρθει καμία δουλειά της προκοπής, οπότε την επόμενη βδομάδα τρέχεις και δεν φτάνεις προκειμένου να ρεφάρεις, ώστε στο τέλος του μήνα τα δεδουλευμένα σου να αντιστοιχούν σε αυτά που υπολογίζεις για να βιοπορίζεσαι. Επίσης, τα περισσότερα πρακτορεία περιμένουν να συμπληρώσεις ένα «πλαφόν« δεδουλευμένων (500$ ξερωγώ ή έστω 300$) για να σε πληρώσουν. Σαν να μην έφτανε αυτό, οι περισσότεροι πληρώνουν 45 (ή 30 αν είσαι τυχερή) ημέρες μετά την υποβολή του εκάστοτε τιμολογίου. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν ξέρεις πότε πληρώνεσαι. Μπορεί να πληρωθείς δυο φορές σε τρεις βδομάδες μέσα. Μπορεί και να μεσολαβήσουν δυο μήνες ανάμεσα σε δυο πληρωμές.
Πριν από οχτώ χρόνια, η πλειοψηφία των προς ανάθεση μεταφράσεων ήταν όντως κανονικές μεταφράσεις: translation που λένε και στο Νιου Γιορκ. Σιγά σιγά, όμως, άρχισαν να εμφανίζονται όλο και συχνότερα δουλειές "post-editing" (MTPE: machine translation post-editing), όπου δηλαδή καλείσαι να επιμεληθείς μηχανική μετάφραση. Εκεί οι αμοιβές είναι γύρω στο 50% των αμοιβών για κανονική μετάφραση. Ο χρόνος, όμως, που αφιερώνεις, πολύ σπάνια είναι ο μισός του χρόνου που χρειάζεται για μια κανονική μετάφραση. Αρχικά, απέφευγα όσο μπορούσα τέτοιες δουλειές, αλλά το 2022 έφτασαν να αποτελούν περίπου το ήμισυ των προς ανάθεση εργασιών, οπότε είπα «σκάσε και κολύμπα». Το 2023, η ΑΙ άρχισε να αποκτά απειλητικό εκτόπισμα, και τέσσερα στα πέντε offers αφορούσαν πλέον post-editing. Κερασάκι στην τούρτα, μου έτυχε και
αυτό (προτείνω να διαβάσεις όλο το νήμα), οπότε μάζεψα τα μπογαλάκια μου και μεταπήδησα στο υπαλληλίκι, σε σουηδόφωνη εξυπηρέτηση πελατών, και τις μεταφράσεις τις έχω πια για χαρτζιλίκι. Μεγάλο μου σφάλμα ήταν η εξάρτηση από έναν μεμονωμένο εργοδότη. Αλλά κάπως έτσι πάει, όταν ένας αμείβει καλύτερα από τους υπόλοιπους.
Κι ένα γενικότερο σχόλιο και κλείνω: Είναι τέτοια ενασχόληση η μετάφραση, και τέτοιο αντικείμενο η ίδια η γλώσσα, που το κεφάλι «ανοίγει», οι γνώσεις διευρύνονται. Κορόιδο ξεκορόιδο, δηλαδή, έμαθα ένα κάρο πράγματα στην πορεία. Κι όταν είσαι στα ντουζένια σου, αυτό το αφήγημα συντηρείται εύκολα, και οπλίζεσαι που έλεγα με ζήλο. Μετά από κάποια χρόνια, όμως, πρέπει και το περιεχόμενο που μεταφράζεις να πληροί κάποια κριτήρια. Γιατί, πίστεψέ με, υπάρχει πολλή σαβούρα προς μετάφραση εκεί έξω. Όταν ήμουν μες στον χορό, διαμαρτυρόμουν κυρίως για όλα όσα έγραψα πιο πάνω. Εκ των υστέρων, όμως, σκέφτομαι ότι ίσως το πιο αποκαρδιωτικό είναι ακριβώς αυτό: ότι η όποια σου αγάπη κι η όποια σου έφεση για τη μετάφραση και τη γλώσσα τίθενται στην υπηρεσία ενός αλύπητου μηχανισμού μπακαλίστικης ανακύκλωσης κονσερβοποιημένων κειμένων, που καμία σχέση δεν έχουν με τους λόγους για τους οποίους κάποτε αγάπησες τη γλώσσα.
Αυτά. Μακάρι να μπορέσω κάποια στιγμή να μεταφράσω λογοτεχνία, λέω. Εκεί θα άξιζε ο κόπος, πιστεύω. Θα «άνοιγε» και πάλι το κεφάλι. Μέχρι τότε, κάνω το καλό ρομπότ.
