Ο συντάκτης, της συντάκτριας

Και φυσικά ξέρεις ότι υπολογίζω αυτό που νομίζεις με τον ίδιο τρόπο που υπολογίζεις κι εσύ αυτά που λέω. Οπότε είμαστε πάτσι.
Για τους υπόλοιπους που μας διαβάζουν, επίσημα στατιστικά του πανεπιστημίου που μπορουν να τα εξακριβώσουν από το σάιτ του: από 48000 φοιτητές (μόνο ένα πανεπιστήμιο έχει 48000 φοιτητές, έτσι δεν χρειάζεται να δώσω το όνομά του), έχουν δηλώσει 55 άνθρωποι ότι δεν ειναι άντρες ούτε γυναίκες. Πέντε από αυτους βρίσκονται στη σχολή μηχανολογίας.
Από τα 80-100 άτομα που έχω συναλλαγές στη σχολή μηχανολογίας, οι περισσότεροι έχουν δηλωσει στην υπογραφή τους ότι προτιμούν να αναφερόμαστε σε αυτούς ως they προφανώς για να δείξουν κάτι, το οποιο εγώ θεωρώ ότι είναι φιγούρα.
Σήμερα ήμουνα σε μια εκδήλωση για γυναίκες μηχανικούς και μας είπαν να γράψουμε δίπλα στο όνομά μας αν είμαστε she/her ή κάτι άλλο- οι 35 που είχαν ανοιχτή την κάμερά τους φαινοτυπικά ήταν γυναίκες. Τώρα γιατί αυτό χρειάζεται διευκρίνηση σε εκδήλωση για γυναίκες, δεν ξέρω. Από τη στιγμή που κάποιος συμμετέχει σε τέτοια εκδήλωση είναι γυναίκα, και δεν ρωτάμε τι χρωμοσώματα έχει. Αλλιώς τί κάνει στην εκδήλωση αυτή και δεν παει στην αντίστοιχη που είναι για όλους;
Αν ήμουνα 18 ίσως να έβαζα he/him γιατί στα 18 αναφερόμουν στον εαυτό μου με αρσενικές αντωνυμίες, για να μπερδέυω τα γερόντια (σοβαρολογώ), αλλά τώρα που είμαι γερόντιο δεν με ενδιαφέρει να εντυπωσιάσω κανέναν και επιπλεον είμαι γυναίκα σε ανδροκρατούμενο χώρο, και σε όποιον δεν αρέσει, ξέρει τί να κάνει. Μια φορά με είχαν συμβουλέψει να μην γράφω ολόκληρο το όνομά μου στις αιτήσεις για δουλειά, γιατί είναι πολύ γυναικείο όνομα και δημιουργεί αρνητικά αισθήματα. Ε, αυτά τελείωσαν. Γιατί τότε δεν βάζω she/her να διαλαλήσω τί είμαι; Γιατί δεν με ενδιαφέρει η διευκρίνηση, υπάρχω, χωρίς διευκρινήσεις και υποσημειώσεις.
 
Μια συνέντευξη εφ' όλης της ύλης [του νήματος]: Η Δήμητρα Κογκίδου, πρόεδρος της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων του ΑΠΘ και καθηγήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης, εκθέτει τις απόψεις της για τη γλωσσική συμπεριλήψη και συναφή θέματα. Με την αναμενόμενη αμηχανία στα σημεία που δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις.

 
Η εαυτή εξακολουθεί να με ξενίζει (φυσικά υπάρχει το καθεαυτός/ καθεαυτή), αλλά για τα επαγγελματικά, με την τελευταία επίσκεψη στην Ελλάδα διαπίστωσα ότι η κατάσταση αντί να βελτιώνεται χειροτερεύει. Ακόμα και για λέξεις καθιερωμένες, όπως είναι η διευθύντρια, είδα γυναίκες γενικούς διευθυντές*, γυναίκες μάγειρες* (μαγείρισσες δεν μας κάνει; ), γυναίκες αναγνώστες* κλπ. Μάλλον ο κόσμος δεν χρησιμοποιεί πλέον τη διαίσθησή του όταν επιλέγει τις λέξεις του.
Παρεμπιπτόντως, την Κυριακή που πήγα σε κάτι βαφτίσια εδώ στο ΗΒ, η εκκλησία είχε δεξιά ψάλτρια, τη σύζυγο του παπά (αμφότεροι Άγγλοι ΧΟ). Το γράφω εδω για να υπάρχει ένα ακόμα εύρημα στο γκουγκλ αν ποτέ το ψάξει κανείς. Γιατί είδα και το άλλο φαινόμενο, σε επαγγελματικά με δύο λέξεις να είναι μόνο η μία λέξη στο θηλυκό (ο προσδιορισμός), με αποτέλεσμα γραμματική ασυμφωνία Γενική Διευθυντής. Βεβαίως αφού έχουμε "Δεσποινίς Διευθυντής"...

* Φυσικά μπορεί όλες αυτές να δήλωσαν ότι θέλουν να τους απευθύνεται κανείς με αρσενικές αντωνυμίες, αλλά μάλλον είναι απίθανο.
Σημ. Αν μου βρει κανένας κάτι στρωτό για το ηλεκτρολόγος μηχανικός, θα το υιοθετήσω.
 
Σημ. Αν μου βρει κανένας κάτι στρωτό για το ηλεκτρολόγος μηχανικός, θα το υιοθετήσω.
Αυτά τα σε -λόγος είναι τα δυσκολότερα απ' όλα — κι είναι και πολλά! (Το ηλεκτρολόγισσα μηχανικίνα ή μηχανικού δεν θα σε τρελαίνει, υποθέτω...)
 
Αυτά τα σε -λόγος είναι τα δυσκολότερα απ' όλα — κι είναι και πολλά! (Το ηλεκτρολόγισσα μηχανικίνα ή μηχανικού δεν θα σε τρελαίνει, υποθέτω...)
Τραβηγμένο, αλλά τι θα έλεγες να δανειστούμε από το λόγιος; Και από τα επίθετα σε -ικός; Εντάξει, «ηλεκτρολόγια μηχανική» μοιάζει με εξωπλανητικό πλάσμα, αλλά σκέψου πόσες λύσεις δίνει...

(Εντάξει, ξέρω ότι αυτό θα γινόταν ηλεκτρολόγα μηχανικού, αλλά λέμε τώρα...)
 
Αυτά τα σε -λόγος είναι τα δυσκολότερα απ' όλα — κι είναι και πολλά! (Το ηλεκτρολόγισσα μηχανικίνα ή μηχανικού δεν θα σε τρελαίνει, υποθέτω...)
Πράγματι. Πάντως οι φίλες της κόρης μου λένε "ηλεκτρολόγα, μηχανολόγα".
 
Τα σε -ος είναι ίδια στο αρσενικό και στο θηλυκό (η γιατρός, η μηχανικός, η πρόεδρος) - τουλάχιστον στον γραπτό λόγο, αφού στον προφορικό μια χαρά λέμε «γιατρίνα» και «μηχανολόγα». :-)
 
301385699_5716795111698033_2131214373625583462_n.jpg
 
Χαράς ευαγγέλια στο πατρινό καρναβάλι. Εντυπωσιάστηκα, μάλιστα, όταν είδα στο ρεπορτάζ δελτίου ειδήσεων τον τόσο ταιριαστό θηλυκό τύπο «Τελάλλισα του Πατρινού Καρναβαλιού». Η λέξη από τα μεσαιωνικά κιόλας χρόνια, σύμφωνα με το έργο του αείμνηστου Κριαρά.

τελάλισσα.jpg


Όχι, δυστυχώς δεν βρήκαν την ευκαιρία να προωθήσουν τον τόσο ταιριαστό θηλυκό τύπο. Έτσι ήταν το πρωτότυπο πριν τη φωτοσοπιά μου. Στα 60 λεπτά του δελτίου ακριβώς.

τελάλης.jpg
 
Τραβηγμένο, αλλά τι θα έλεγες να δανειστούμε από [...] τα επίθετα σε -ικός; Εντάξει, «ηλεκτρολόγια μηχανική» μοιάζει με εξωπλανητικό πλάσμα, αλλά σκέψου πόσες λύσεις δίνει...
Τα -ικός από μένα είναι ναι. Δεν θα έπρεπε να μας ξινίζει το «μηχανική». Όταν πρωτοχρησιμοποιήθηκαν οι όροι φαντάζομαι ότι εννοούνταν το «επιστήμονας» μετά από το ιστορικός, φυσικός, μηχανικός κλπ, ή το «μελετητής», πάντως κάτι προσδιοριζόταν. Μπορούμε να λέμε «ιστορική επιστημόνισσα» μέχρι να γίνει αυτονόητο και να κρατήσουμε σκέτο «ιστορική».
 
Μη συμπεριληπτικό είναι όλο το βίντεο, γιατί θεωρεί αυτονόητη τη δυαδικότητα.
 
ΟΚ, αυτά είναι σίγουρα τα ελληνικά κάποιου παντελώς ανελλήνιστου. Κάθε άλλο εύρημα στο διαδίκτυο είναι σωστό.
 
Τοποθέτηση της Γλωσσολογικής Εταιρείας Κύπρου σχετικά με τα θηλυκά επαγγελματικά ουσιαστικά

Από το Facebook, 19/11/2026

Καθώς τον τελευταίο καιρό έχουν διατυπωθεί στο δημόσιο πεδίο απορίες σχετικά με το ποια είναι η θέση της Γλωσσολογίας για τα θηλυκά επαγγελματικά ουσιαστικά, όπως «βουλεύτρια» ή «πρυτάνισσα», η Γλωσσολογική Εταιρεία Κύπρου συνοψίζει εδώ τη θέση που προκύπτει από βασικές αρχές της επιστημονικής μελέτης της γλώσσας.
Οι θηλυκοί αυτοί τύποι ίσως ξενίζουν γιατί στις πατριαρχικές κοινωνίες, στις οποίες οι γυναίκες δεν είχαν πρόσβαση σε όλα τα επαγγέλματα και αξιώματα, δεν υπήρχαν τα αντίστοιχα θηλυκά ουσιαστικά. Όταν όμως γυναίκες κατακτούν κάποιο παραδοσιακά ανδροκρατούμενο επάγγελμα ή αξίωμα, η ίδια η γλώσσα μάς παρέχει δυνατότητες κατονομασίας τους, με ήδη υπάρχουσες καταλήξεις όπως «-ισσα» (π.χ. «μάγειρας» – «μαγείρισσα»), «-τρια» (π.χ. «χορευτής» – «χορεύτρια») κ.λπ., που ως καταλήξεις έχουν μακραίωνη παρουσία στην ελληνική γλώσσα και ακολουθούν με απόλυτη συνέπεια τους γραμματικούς κανόνες της.
Η αποδοχή ενός νέου ή σπανιότερου τύπου επηρεάζεται βεβαίως από παράγοντες όπως η συχνότητα χρήσης και η συμμόρφωση με τους κανόνες της γραμματικής. Απόλυτη συμμόρφωση ωστόσο υπάρχει και στους νέους σχηματισμούς: τύποι όπως «βουλεύτρια», «δικάστρια» ή «πρυτάνισσα» σχηματίζονται ακριβώς όπως οι καθιερωμένοι «χορεύτρια», «πωλήτρια» ή «μαγείρισσα». Η χαμηλή συχνότητα των νέων τύπων μπορεί να οφείλεται στο ότι οι επικοινωνιακές περιστάσεις στις οποίες εμφανίζονται δεν είναι πολλές, αλλά και στο ότι δεν είναι επιθυμητοί για κοινωνικούς λόγους: είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι οι αντιδράσεις φαίνεται να εντείνονται σε επαγγέλματα ή αξιώματα υψηλού κοινωνικού κύρους. Η «βουλεύτρια» μπορεί να ξενίζει ορισμένα άτομα, ενώ η «πωλήτρια» είναι απολύτως αυτονόητη. Η «δικάστρια» προκαλεί αντιδράσεις, ενώ η «καθαρίστρια» όχι. Η «πρυτάνισσα» μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αδόκιμη, ενώ η «μαγείρισσα» όχι. Προφανώς οι αντιδράσεις αυτές δεν οφείλονται σε παραβιάσεις των κανόνων της γραμματικής, αφού η ίδια η γλώσσα διαθέτει τους μηχανισμούς για να σχηματίσει αυτούς τους τύπους και επομένως δεν τίθεται κανένα θέμα γραμματικής ορθότητας.
Ενδιαφέρουσα επίσης είναι η πεποίθηση ότι ο «σωστός» τύπος είναι ο αρσενικός με θηλυκό άρθρο, π.χ. «η πρύτανης», «η ελεγκτής», «η δικαστής», που ωστόσο έχουν προβλήματα στην κλίση: το «η πρύτανης» στη γενική πτώση είναι «της πρύτανη»; Το «η δικαστής» στη γενική είναι «της δικαστή»; Επίσης, για να δηλωθεί το φύλο κάποτε χρησιμοποιούνται αυθαίρετα αρχαιοπρεπείς τύποι, π.χ. «η πρύτανις – της πρυτάνεως» (αν και το «πρύτανις» ιστορικά είναι αρσενικό), «η κοσμήτωρ – της κοσμήτορος», «η συγγραφεύς – της συγγραφέως» (και, περιέργως, όχι «της συγγραφέα», ακόμα και όταν στην ονομαστική πτώση είναι αποδεκτό το «η συγγραφέας»), «η δικαστής – της δικαστού» (και, περιέργως, όχι «της δικαστή»). Όπως προαναφέρθηκε, οι λόγοι για την προτίμηση σε αυτούς τους γραμματικά προβληματικούς αρσενικούς τύπους με θηλυκό άρθρο είναι, μεταξύ άλλων, κοινωνικοί: οι αρσενικοί τύποι συνδέονται με υψηλού κύρους επαγγέλματα ή θέσεις, ενώ οι θηλυκοί τύποι είναι κοινωνικά αποδεκτοί σε επαγγέλματα πιο χαμηλού κύρους· έτσι, θεωρούνται από πολλές/ούς αποδεκτά τα «καθαρίστρια» και «μαγείρισσα» αλλά όχι τα «δικάστρια» ή «κοσμητόρισσα». Συνακόλουθα, καταλήξεις όπως το «-ισσα» εσφαλμένα και ανιστόρητα θεωρούνται υποτιμητικές επειδή υποτίθεται ότι είναι πιο «λαϊκές», κάτι που στην πραγματικότητα δεν ισχύει, καθώς τα «αρχόντισσα», «βασίλισσα», «καπετάνισσα» κ.λπ. κάθε άλλο παρά υποτιμητικές ή αρνητικές συνδηλώσεις έχουν, ούτε είχαν ποτέ στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας.
Επομένως, το υποτιθέμενο γλωσσικό αισθητήριο που καταδικάζει ως αδόκιμα πολλά επαγγελματικά ουσιαστικά με θηλυκές καταλήξεις δεν αντικατοπτρίζει τη γνώση των φυσικών ομιλητριών/τών για τη γραμματική της γλώσσας. Αντίθετα, οι αρνητικές κρίσεις στην πραγματικότητα είναι κοινωνικές: σε καταλήξεις όπως το «-ισσα» αυθαίρετα αποδίδεται αρνητικό πρόσημο λόγω κοινωνικών θέσεων για τη γλωσσική ορθότητα, συχνά σε συνδυασμό με πατριαρχικές απόψεις. Επομένως ορθά επαναδιεκδικούνται αυτές οι καταλήξεις από δικάστριες, βουλεύτριες, καπετάνισσες του ναυτικού, διδακτόρισσες κ.λπ., προκειμένου να αμβλυνθούν οι όποιες αρνητικές κοινωνικές κρίσεις τις συνοδεύουν και να γίνει και γλωσσικά ορατή η παρουσία των γυναικών σε παραδοσιακά ανδροκρατούμενους επαγγελματικούς χώρους.
Η επιστήμη της Γλωσσολογίας εστιάζει στη μελέτη της γλωσσικής χρήσης, που δείχνει ότι η επαναδιεκδίκηση του θηλυκού γραμματικού γένους εξαπλώνεται και εντείνεται, στο όνομα και της γραμματικής ορθότητας και της ισότητας των φύλων. Η αρχική έλλειψη εξοικείωσης με τους θηλυκούς τύπους δεν αποτελεί επαρκή λόγο για την απόρριψή τους. Αντίθετα, η χρήση τους θα πρέπει να θεωρείται ευκαιρία για διεύρυνση των γλωσσικών μας επιλογών και εμπλουτισμό της γλώσσας μας.
 
Back
Top