Δεν ξέρω αν το βάζω στο σωστό νήμα, αλλά ανακάλυψα στη σελίδα φ/β ενός φίλου το εξής μεταφραστικό λαβράκι:
Richard Clogg, “refugees crowded” το 1992 – Μαρία Ρεπούση, “(χιλιάδες) Ελληνες συνωστίζονται” το 2006.
Δεν ξέρω αν η Ρεπούση εμπνεύστηκε τη χρήση της λέξης "συνωστισμός" από το βιβλίο του Clogg, αλλά υπάρχει μια πολύ σημαντική διαφορά ανάμεσα στα δύο βιβλία:
Στο βιβλίο της Ρεπούση, ο
συνωστισμός χρησιμοποιείται για να περιγράψει τι συνέβη όταν οι Τούρκοι μπήκαν στη Σμύρνη. Συγκεκριμένα, το βιβλίο
γράφει (σελ. 100):
Ένα χρόνο µετά, οι τουρκικές δυνάµεις, µε ηγέτη τον Κεµάλ, επιτίθενται και αναγκάζουν τα ελληνικά στρατεύµατα να υποχωρήσουν προς τα παράλια. Στις 27 Αυγούστου 1922 ο τουρκικός στρατός µπαίνει στη Σµύρνη. Χιλιάδες Έλληνες συνωστίζονται στο λιµάνι προσπαθώντας να μπουν στα πλοία και να φύγουν για την Ελλάδα.
Ο Clogg, αντίθετα, μιλάει για crowded refugees στη λεζάντα μιας εικόνας. Και η εικόνα πράγματι δεν αποτυπώνει κάποια σφαγή, αλλά λαό συνωστισμένο στο λιμάνι. Στο κυρίως κείμενο, όμως, ο Clogg
γράφει (σελ. 93):
The Turkish occupation of the city was accompanied by a massacre of some 30,000 Greek and Armenian Christians. In the great fire that ensued only the Turkish and Jewish quarters survived. “Infidel Izmir”, as the Turks had called Smyrna on account of its huge non-Muslim population, was consumed in the holocaust as panic-stricken refugees sought to escape to the neighbouring Greek islands.
Το βιβλίο του Clogg δεν λειαίνει γωνίες. Μιλάει καθαρά για ολοκαύτωμα της πόλης και για σφαγή 30.000 ανθρώπων. Απλά συνοδεύει την ιστορική περιγραφή του με μια εικόνα που δείχνει λαό συνωστισμένο στο λιμάνι, και με μια λεζάντα που περιγράφει ορθά την εικόνα, όπως κάθε λεζάντα οφείλει να κάνει. Στο βιβλίο της Ρεπούση αντίθετα δεν γίνεται αναφορά ούτε στις σφαγές ούτε στις φωτιές που κατέκαψαν τη Σμύρνη, με τον επίμαχο "συνωστισμό" να αποτελεί τη μοναδική περιγραφή του τι συνέβη όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν την πόλη. Αυτό, δυστυχώς, ξεσήκωσε δίκαιες αντιδράσεις.
Γράφω "δυστυχώς" επειδή κατά τα άλλα συμφωνώ πλήρως με το σκεπτικό του να γράφονται τα σχολικά βιβλία ιστορίας με μια πιο αποστασιοποιημένη, πιο αντικειμενική ματιά (χωρίς πολλές γλαφυρότητες, με χρήση πολύπλευρων πηγών κλπ). Όταν όμως κάνεις γαργάρα την καταστροφή μιας ολόκληρης πόλης μιλώντας απλά και μόνο για συνωστισμό στο λιμάνι, τότε υπονομεύεις μια εξαρχής πολύ δύσκολη προσπάθεια και δίνεις πάτημα στου διαφόρους ελληναράδες να λένε το μακρύ και το κοντό τους.
Κοντολογίς θεωρώ άστοχη τη σύγκριση. Δεν νομίζω ότι έχει καμία απολύτως σχέση το βιβλίο του Clogg με το βιβλίο της Ρεπούση.