Νεολογισμοί (Neologisms)

[nickel]

Χωρίς να επεκταθώ στα περί νεολογισμών (δίνω κάποια αρχική βιβλιογραφία από το διαδίκτυο παρακάτω), θα πρέπει εδώ να διακρίνουμε τους νεολογισμούς από την ψυχαγωγική λεξιπλασία του άλλου νήματος. Το προσωπικό μου ενδιαφέρον (αλλά και ο πονοκέφαλος πολλών μεταφραστών) είναι πώς ένας νεολογισμός της γλώσσας-πηγής στο γλωσσικό ζεύγος στο οποίο εργαζόμαστε αποδίδεται καλύτερα στη γλώσσα-στόχο. Μήπως υπάρχει ήδη εύστοχη απόδοση και δεν το έχουμε πάρει χαμπάρι; Ο ελληνικός νεολογισμός που έχουμε μπροστά μας προέκυψε από την ανάγκη να αποδοθεί ένας ξένος όρος ή είναι πρωτογενές δημιούργημα της γλώσσας μας;

Φανταστείτε τον φτωχό μεταφραστή που πρωτοσυνάντησε τη λέξη «αειφορία», σε μέρες μάλιστα που δεν υπήρχε καν το διαδίκτυο, αν δεν είχε αντιληφθεί ότι είναι η προτεινόμενη μετάφραση για το sustainability. Ακόμα και τα καλύτερα λεξικά να είχε, η μόνη πληροφορία που θα έπαιρνε θα ήταν ο «αειφόρος» στον Σοφοκλή και αποκεί στον Ησύχιο (=αειθαλής).

Εγώ ο ίδιος κουβαλάω από το 1974 την απορία (και την τσατίλα): όταν στο smog του Penguin-Hellenews δεν δώσαμε την «αιθαλομίχλη», ήταν επειδή δεν κυκλοφορούσε ακόμα ευρέως ο όρος ή απλώς τον αγνοούσαμε; (Όταν πρόκειται για πρόσφατους νεολογισμούς, οι ετυμολογικές σημειώσεις των λεξικών μας δεν βοηθούν ως προς την πρώτη γνωστή εμφάνιση ενός νεολογισμού, όπως γίνεται στα μεγάλα αγγλικά ή γαλλικά λεξικά που ξέρω ή στη Συναγωγή νέων λέξεων του Κουμανούδη. Μπορώ να κατανοήσω τους λόγους.)

Δυστυχώς, τα δίγλωσσα γενικά λεξικά που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια, κυρίως αναμασούν παλιότερη ύλη. Αναζήτησα σε ένα μεγάλο (1600 σελίδων) αγγλοελληνικό λεξικό έκδοσης 2004 κάποιο φρέσκο υλικό. Όταν δεν το βρήκα, γύρισα στη βιβλιογραφία και μου απαντήθηκε η απορία: το πιο πρόσφατο αγγλικό λεξικό εκεί ήταν το Longman Dictionary of Contemporary English του 1978! Ακόμα και το Penguin-Hellenews (που δίνεται στην τελευταία του έκδοση, του 1989) ήταν πιο φρέσκο… Δεν είναι λοιπόν περίεργο που στο smog η μετάφραση που προτείνει το λεξικό του 2004 παραμένει «νέφος, ατμοσφαιρική ρύπανση».

Θα ήθελα λοιπόν σ’ αυτό το νήμα να μαζεύουμε τους ενδιαφέροντες νεολογισμούς: όχι μόνο αυτούς που θεωρεί κανένας ότι έχουν καθιερωθεί και θα έπρεπε να μπουν στα λεξικά, αλλά κυρίως εκείνους που δεν είναι διαφανείς ως προς την προέλευσή τους ή την απόδοσή τους στην άλλη γλώσσα. Ίσως για πολλούς απ’ αυτούς να πρέπει να αφιερώσουμε ολόκληρα νήματα. Άλλωστε, τέτοιες είναι ήδη πάρα πολλές από τις περιπτώσεις στα μεταφραστικά νήματα των φόρουμ που γνωρίζουμε.

Ενδιαφέροντες σύνδεσμοι:
http://www.greek-language.gr/greekLa...ma_d12/02.html
http://kapodistriako.uoa.gr/stories/.../index.php?m=2
http://translation.hau.gr/telamon/fi...antzari_EN.pdf
http://en.wikipedia.org/wiki/Neologism

[nickel]

Και ενώ κάποιοι ασχολούνται με την «ψυχαγωγική λεξιπλασία», ας καταθέσω εδώ μια λέξη που πρέπει να μπει στα λεξικά:

νταμπλούχος = ομάδα που κέρδισε, μέσα στην ίδια περίοδο, τον τίτλο και του πρωταθλητή και του κυπελλούχου· κατ' επέκταση, οποιοσδήποτε κερδίζει δύο τίτλους σε παρεμφερείς δραστηριότητες μέσα στην ίδια χρονική περίοδο. [από το νταμπλ, αγγλ. double + –ούχος, όπως τιτλούχος].

[Zazula]

Όσο και να χλευάζεις τους λεξιπλάστες-διασκεδαστές, η Νεβερκούπεν ήρθε για να μείνει.

Τώρα, επειδή το σύμπαν άπαν αγνόησε την επισήμανση που είχα κάνει εδώ για την ανάγκη να δημιουργηθεί δόκιμος νεολογισμός για το slacktivism, το επαναφέρω το θέμα: απρακτιβισμός ή (δεύτερη πρόταση) νωθρακτιβισμός ή (περίφραση) ακτιβισμός του καναπέ.

[danae]

Καλησπέρα! Αισθάνομαι αμήχανα, γιατί είμαι καινούργια σε αυτή τη δικτυακή παρέα, και γράφω δειλά το πρώτο μου σχόλιο.

Zazula, μου άρεσαν πολύ και οι τρεις προτάσεις σου και επίσης απόλαυσα το κείμενο στο οποίο παραπέμπεις, τόσο για το ενδιαφέρον περιεχόμενο όσο και για την ωραία και μεστή του γλώσσα.

Originally Posted by Zazula Τώρα, επειδή το σύμπαν άπαν αγνόησε την επισήμανση που είχα κάνει εδώ για την ανάγκη να δημιουργηθεί δόκιμος νεολογισμός για το slacktivism, το επαναφέρω το θέμα: απρακτιβισμός ή (δεύτερη πρόταση) νωθρακτιβισμός ή (περίφραση) ακτιβισμός του καναπέ.

Μια λέξη που εμένα μου λείπει από την νεοελληνική, και που την έχω χρησιμοποιήσει σε μεταφράσεις (την αποδέχτηκε και η επιμελήτρια κατόπιν διαπραγματεύσεων...) είναι η λέξη "αναληθοφανής". Τη γράφω κι εδώ για να τη βοηθήσω να παγιωθεί...

[Count Baltar]

Δεν είναι νεολογισμός. Είναι ηπειρώτικα. Όλοι μου λένε ότι καταλαβαίνουν αμέσως τι σημαίνει, αλλά... δεν είναι λέξη.

Το κορφοκέφαλο. Ήτοι το πάνω μέρος του κεφαλιού. "Έξυσε το κορφοκέφαλό του".

[nickel]

Μερικές παρατηρήσεις:

1. Αυτό το νήμα θα έπρεπε να είναι το πιο πλούσιο γιατί συνέχεια πέφτουμε πάνω σε νεολογισμούς, λέμε «να άλλη μια λέξη που πρέπει να μπει στα λεξικά», αλλά μας πιάνει η τεμπελιά και δεν ερχόμαστε μέχρι εδώ. Στις επισημάνσεις είμαστε πρώτοι, στη γραφειοκρατία χωλαίνουμε.

2. Παραπονιάρη Ζαζ: Ίσως δεν ήμουν αρκούντως σαφής, αλλά δεν αναζητώ αγγλικούς νεολογισμούς, οι οποίοι άλλωστε καλύπτονται και με το παραπάνω από αγγλόφωνους ιστότοπους. Αναζητώ (για την ακρίβεια: το νήμα προορίζεται για) ελληνικούς νεολογισμούς, δηλαδή λέξεις που μπορούμε με κάποια βεβαιότητα (και τεκμηρίωση) να πούμε ότι θα έπρεπε να μπουν στα ελληνικά λεξικά και ποιο άραγε είναι (ή θα μπορούσε να είναι) το αγγλικό τους αντίστοιχο.

Στην περίπτωση του slacktivism έχουμε έναν αγγλικό νεολογισμό και μια πρόταση για την απόδοσή του. Για αυτόν το σκοπό θα έπρεπε να ανοίξεις ξεχωριστό νήμα, καθώς δεν κάνεις μια απλή επισήμανση αλλά θέλεις να ακούσεις γνώμες, οπότε θέλεις και την άπλα σου. Προς το παρόν, θεωρώ τον απρακτιβισμό τέλεια απόδοση. Για να καταλάβεις, βάζεις απρακτιβισμός στο Γκουγκλ και σου δίνει πρώτο το νήμα για τον Κούλογλου και ύστερα την εγγραφή της Wikipedia για το slacktivism!

3. Αμήχανη Δανάη: καλωσόρισες και όλα τα τυπικά. Καθιερωμένο θα έλεγα πια το «αναληθοφανής», νεολογισμός αν και όχι καραμπινάτος, καθότι ένα αντίθετο με το στερητικό «α(ν)» απέχει συνήθως μια ανάσα από έναν υπαρκτό τύπο. Και πραγματικά πρέπει να μπει στα λεξικά γιατί πώς αλλιώς θα περιγράψουμε, ας πούμε, τις κακοφτιαγμένες σκηνές δράσεις μιας ταινίας ή τις σκηνές κάποιων ταινιών επιστημονικής φαντασίας με κομπιούτερ που φιλοξενούν προγράμματα του DOS!

4. Κόμη: Το κορφοκέφαλο είναι παλιότερο κι από τα μπαρμπαδέλια του Ζάζουλα (που εδώ έπρεπε να καταθέσει την πραγματεία του). Υπάρχει ήδη στο Αντίστροφο και στη μετάφραση της Ιλιάδας από Καζαντζάκη και Κακριδή (δοξεμένο στο κορφοκέφαλο, όπου στ᾿ άλογα φυτρώνει η πρώτη τρίχα). Νεολογισμός είναι ο κάγκουρας (και δεν είναι —ακόμα— ο τζάγκος, ξέρεις εσύ).

[Zazula]

Τελικά μου φαίνεται απέτυχα να καταλάβα το modus operandi αυτού του νήματος [αλήθεια, πώς λέγονται τα στίκι στα ελληνικά;] οπότε Νίκο εγώ θα ποστάρω όπου κι όπως με φωτίζει ο Θεός κι εσύ θα πρέπει να αναλαμβάνεις να φέρνεις δωπέρα μόνο ό,τι πρέπει.

[Count Baltar]

κρυπτοστρέιτ (ή κρυφοστρέιτ): ο στρέιτ που παριστάνει τον γκέι για επαγγελματικούς λόγους

[cythere]

Originally Posted by Count Baltar κρυπτοστρέιτ: ο στρέιτ που παριστάνει τον γκέι για επαγγελματικούς λόγους

Ή για να προσελκύσει και να ρίξει με δόλιους τρόπους αδερφομάνες στο κρεβάτι του!

[Zazula]

πρωθυπουργικότητα: η αίσθηση του εκλογικού σώματος σχετικά με το πόσο κατάλληλος είναι ένας πολιτικός για πρωθυπουργός, η "καταλληλότητα για πρωθυπουργός"